Onderzoeksvragen

In het stimuleringsprogramma staat de wederzijdse beïnvloeding van ICT en maatschappij centraal. Het gaat hierbij om directe en indirecte verbanden. In het bijzonder wordt aandacht besteed aan vragen die meer inzicht bieden in de samenhang tussen ICT en de drie elders op deze site behandelde perspectieven. Het gaat hier om:

• nieuwe vormen van bedrijvigheid en arbeid,
• toegankelijkheid en verdeling en
• maatschappelijke transformaties.

Kernvragen die bij de bespreking van de invalshoeken en perspectieven naar voren kwamen worden hieronder beknopt samengevat. Vanuit elke hoofd- dan wel ondersteunende invalshoek, zijn vragen geformuleerd die zich in het bijzonder richten op de drie perspectieven. Soms richten de vragen zich op een enkel perspectief, soms is er sprake van meerdere perspectieven. Deze onderzoeksvragen kunnen dan ook op verschillende wijzen worden uitgewerkt. Ook is expliciet ruimte gemaakt voor vragen die uitstijgen boven een mono-disciplinaire benadering. Dit bevordert de integratie van kennis vanuit de diverse hoofd- en ondersteunende invalshoeken. De onderstaande kernvragen bestrijken niet uitputtend het brede terrein van mogelijk onderzoek, doch vormen wel een inhoudelijk richtsnoer voor de prioritering van het gewenste onderzoek.

Organisaties

Centrale thema's: organisatorische relaties, marktwerking en netwerkvorming.

• Wat zijn de mogelijke gevolgen van ICT voor de structuur, cohesie en sturing van organisaties, gelet op de productie, conversie, samenvoeging en overdracht van verschillende soorten kennis?

• Op welke wijze zullen nieuwe (elektronische) markten ontstaan? Hoe zal de toegankelijkheid voor producent en consument daarvan zijn? En bestaat daarbij de mogelijkheid van het ontstaan van nieuwe monopolies, ook in de ICT sector zelf?

• Ten aanzien van de toegankelijkheid van markten komen ook nog vragen naar voren naar mogelijkheden om met ICT andere distributiekanalen te ontwikkelen en naar de aanwezigheid van toetredingsbarrières hierbij.

• Wat zijn de mogelijke gevolgen van ICT voor de netwerkrelaties tussen bedrijven met betrekking tot toelevering, uitbesteding en alliantievorming?

• Wat zijn de gevolgen van de afnemende schaarste aan elektronische opslag- verwerkings- en distributiecapaciteit voor de ontwikkeling van informatie- en (tele)communicatiediensten?

• Zal ICT leiden tot meer integratie van activiteiten in al dan niet 'virtuele' ondernemingen of tot meer fragmentatie in min of meer zelfstandige activiteiten die in wisselende combinaties worden uitgevoerd?

Arbeidsmarkt

Centrale thema's: baanscheppende vermogens, veranderende arbeidsrelaties en verhoudingen rond werk, zorg en leren. Wat is de onderlinge samenhang tussen investeringen in ICT, economische groei, emplooibaarheid en de werkgelegenheid?

• Wat is de samenhang tussen ICT en zoekgedrag, werving en arbeidsbemiddeling in het licht van een verschillende toegankelijkheid van informatie voor groepen en organisaties?

• Wat is de samenhang tussen ICT en de regelgeving binnen organisaties en op de arbeidsmarkt? Dit in het licht van veranderende arbeidsverhoudingen en nieuwe vormen van organisatie van arbeid.

• Wat is de samenhang tussen ICT en allocatie- en verdelingsarrangementen met betrekking tot arbeid, zorg en leren? Dit in het licht van, enerzijds, de ontwikkeling van verschillende type huishoudens en, anderzijds, de arbeidsrelaties en -omstandigheden binnen organisaties?

Sociaal-culturele aspecten

Centraal thema: de wederzijdse beïnvloeding van sociale en technische veranderingen.

• Wat is de rol van het, mede door de ICT, nog steeds toenemend informatieaanbod bij de ontwikkeling van een pluriforme informatiesamenleving? Hierbij is bijzondere aandacht nodig voor de manier waarop er bij de ontwikkeling en implementatie van ICT rekening wordt gehouden met de gebruikersdiversiteit met inbegrip van verschillen in attitudes en informatiebehoeften.

• Wat is de wisselwerking tussen ICT en democratiserings- en moderniseringsprocessen? Bij dit laatste wordt met name gedacht aan maatschappelijke kernsectoren als de gezondheidszorg.

• Welke problemen van fysieke en sociale toegankelijkheid worden opgeroepen door de ICT en welke beleidsinstrumenten kunnen hierbij doelmatig worden ingezet?

• Wat is de wisselwerking tussen ICT en maatschappelijke waarden en normen? Hierbij gaat het met name om de mate waarin ICT dominante waarden reflecteert en om de samenhang tussen ICT en maatschappelijke betrokkenheid en diversiteit.

Onderwijs en scholing

Centraal thema: kennisoverdracht en -ontwikkeling in scholen, huishoudens en organisaties.

• Wat is de wisselwerking tussen ICT, onderwijs en scholing gelet op de nieuwe mogelijkheden van ICT toepassingen in de educatieve instrumentatie?

• Wat is de rol van ICT bij de ondersteuning van lerende organisaties en de overdracht van 'stilzwijgende' kennis?

• Wat zijn de ICT-competenties en -profielen naar niveaus binnen organisaties en scholingsinstellingen?

• Wat is de wisselwerking tussen ICT en de vormgeving van onderwijs en scholing gericht op levenslang leren, emplooibaarheid en strategieën van 'human resource management'?

Ruimte

Centraal thema: ruimte als vormgever en drager van de elektronische snelweg.

• Welke zijn de regionale en lokale condities, die de omvang en gebruikswijze van ICT en de productie bevorderen en richting geven?

• Wat is de betekenis van ICT voor de locatie van activiteiten, hun interactie, logistiek en de inrichting van de fysieke ruimte? Hierbij wordt in het bijzonder gedacht aan de gevolgen van substitutie van fysieke mobiliteit, het ontstaan van innovatieve milieus en de ruimtelijk-organisatorische structuur van publieke en private organisaties.

• Wat is de ruimtelijke wisselwerking tussen het gebruik van ICT in huishoudens en organisaties en de ruimtelijke organisatie van de productie, consumptie (samenhangend met veranderende leefstijlen) en distributie?

Meting en informatie

Centrale thema's: meetbaarheid, meetinstrumenten en kennismanagement.

• Wat zijn geschikte instrumenten om data en informatiestromen te meten, zodanig dat deze onderling vergelijkbaar zijn? Hierbij kan de totale gegevensstroom naar verschillende functies in het verwerkingsproces opgesplitst worden.

• Wat zijn geschikte vormen en instrumenten van kennismanagement gelet op de samenhang tussen ICT en diverse vormen van menselijk kapitaal gericht op kennis, communicatie en zingeving? Bij deze laatste speelt ook de beheersing van de informatieovervloed een rol.