Verdwenen Europese delta voorspelt toekomst huidige rivieren
1 maart 2002
Delftse aardwetenschappers hebben de afzettingspatronen opgetekend van de grootste rivier die Europa ooit heeft gehad. Voor het eerst is de Europese oerrivier Eridanos in zijn geheel bestudeerd. Het onderzoek aan de miljoenen jaren oude delta helpt bij het voorspellen van de langetermijndynamiek van huidige rivieren.
Twaalf miljoen jaar geleden stroomde de
Eridanos door de huidige Oostzee langs Scandinavië, Noord-Polen en Duitsland
over Denemarken en Nederland tot in het huidige Noordzeebekken. Daar vormde
zich
een reusachtige delta die de hele Noordzee in beslag nam. Ongeveer een miljoen
jaar geleden tijdens de ijstijden vernietigde landijs de rivier en ontstond de
Noordzee en de Oostzee.
Delftse geologen reconstrueerden de
afzettingspatronen van de Eridanos-delta aan de hand van seismische gegevens. Vanaf een schip in de Noordzee stuurden geofysici geluidsgolven de bodem in. Hydrofoons vangen de weerkaatsing van de geluidsgolven op. Wiskundige bewerking
leverde seismische lijnen, die geïnterpoleerd konden worden tot kaarten van de
lagen die de Eridanos heeft afgezet. De kaarten geven inzicht in hoe de loop
van
de Eridanos moet zijn geweest.
Door de kaartgegevens te vergelijken met
klimaatgevens van de laatste negen miljoen jaar ontdekten de geologen dat het
klimaat van invloed was op de rivier. In een warm, vochtig klimaat kwam
relatief
weinig sediment in de rivier terecht. In koude en droge klimaten moest de
rivier
veel sediment verwerken. In zulke perioden eroderen de hellingen namelijk snel
waardoor riviergeulen dichtslibben en het rivierpatroon verandert.
De
resultaten van het onderzoek vormen de basis voor het ontwikkelen van numerieke
modellen die de rivierdynamiek voorspellen over periodes van honderden jaren. De
modellen kunnen helpen bij antwoorden op vragen als "Hoe ontwikkelt de
Nederlandse delta zich als het klimaat verandert?" en "Hebben
klimaatveranderingen gevolgen voor de natuurontwikkelingsprojecten langs onze
grote rivieren?"
Het onderzoek valt onder de paraplu van NEESDI. Dat is
een groot, door NWO gefinancierd samenwerkingsproject van de Nederlandse
Faculteiten Aardwetenschappen. NEESDI staat voor het Netherlands Environmental
Earth System Dynamics Initiative. Het Nederlands Instituut voor Toegepaste
Geowetenschappen (NITG-TNO) stelde gegevens ter beschikking.
Nadere informatie bij
- ir. Irina Overeem (TUD, Technische Aardwetenschappen, inmiddels werkzaam aan het Institute for Arctic and Alpine Research in Boulder, Colorado) tel. 001 303 735 0376 (het is daar acht uur vroeger dan in Nederland)
- fax 001 303 492 6388
- e-mail i_overeem@yahoo.com of irina.overeem@colorado.edu. Promotie 18 maart, promotor prof. dr. S.B. Kroonenberg
