Promotie: Getuige een goed verhaal
29 oktober 2009
Door het logisch structureren en analyseren van getuigenverklaringen worden complexe redeneerpatronen inzichtelijker en begrijpelijker gemaakt, waardoor eventuele zwakke of foute redeneringen makkelijker worden geīdentificeerd. Op 29 oktober promoveerde Floris Bex hierop aan de RUG binnen het programma ToKeN.
Verschillende high profile zaken en (vermeende) justitiële dwalingen zorgen ervoor dat rechercheurs en strafrechters heden ten dage moeten werken onder een streng maatschappelijk en academisch oog. Door deze openbaarheid is er een verzwaarde plicht om de keuzes in het strafproces uitvoeriger en begrijpelijker te rechtvaardigen en motiveren. Hierbij draait het naast de juridische details voor een belangrijk deel ook om het feitelijke oordeel: wat is er precies gebeurd en hoe volgt dat uit het bewijs?
Juridisch onderzoek en onderwijs concentreert zich echter met name op het wettelijk systeem van het bewijsrecht en het proces van feitenvaststelling wordt vaak onterecht als minder belangrijk gezien. Bex’ proefschrift heeft tot doel een rationele theorie voor dit proces van feitenvaststelling te geven. In dit proces, waarin scenario’s over wat er gebeurd kan zijn worden geconstrueerd, getest en onderbouwd, wordt gebruik gemaakt van zowel bewijs, zoals getuigenverklaringen, en algemene kennis, bijvoorbeeld generalisaties als ‘getuigen spreken vaak de waarheid’.
Een centraal thema in het onderzoek is het logisch structureren en analyseren van redeneren met bewijs om zo complexe redeneerpatronen inzichtelijker en begrijpelijker te maken, waardoor eventuele zwakke of foute redeneringen makkelijker geīdentificeerd kunnen worden. In zo’n analyse wordt gebruik gemaakt van scenario’s of verhalen over wat er gebeurt kan zijn en redeneringen waarmee deze verhalen verankerd kunnen worden in het bewijs. Een ander hulpmiddel zijn kritische vragen, standaardvragen die gebruikt worden om een bepaald verhaal of een bepaalde redenering te bekritiseren en zo kunnen helpen bij het bepalen van de kwaliteit van een feitelijk oordeel.
ToKeN staat voor 'Toegankelijkheid en Kennisontsluiting in Nederland' en is een interdisciplinair onderzoekprogramma waarin cognitiewetenschap en informatica zich richten op fundamentele problemen van de interactie tussen een menselijke gebruiker en kennis- en informatiesystemen. Het programma richt zich op drie toepassingsgebieden: Opleiding en Cultuur, de Zorgsector en het domein van Politie en Justitie. In al deze gebieden is er sprake van gebruikers die eenvoudig toegang moeten, of willen hebben tot informatie; anderzijds willen zij relevante kennis die ontleend is aan de informatie: het resultaat van kennisveredeling.