Recht op water, recht op recht

26 mei 2009

Watermanagement mag in Nederland een suf imago hebben, in Argentinië is watermanagement voor velen een 'hot topic'. Zeker omdat water direct verbonden is met het leven van de inheemse volkeren in Argentijns Patagonië. NWO-onderzoeker Alejandra Moreyra onderzocht hoe de Mapuce-indianen zich staande houden in de strijd om water én om hun rechten. Volgens haar zorgt de Argentijnse overheid ervoor dat de Mapuce hun rechten niet uit kunnen oefenen. Zij promoveert op 3 juni aan de Wageningen Universiteit.

In de Trahunco-vallei in Argentinië delen de Mapuce gemeenschappen hun woongebied met enkele toeristische ondernemingen. Tot zover geen probleem. Eén van die ondernemingen, een internationaal ski-resort, vervuilt echter het water van de rivier. Moreyra richtte zich in haar onderzoek aanvankelijk op lokale waterinstituties van de overheid, die voorstelden een oplossing te vinden voor lokale waterbehoeftes door het creëren van een watergebruikersvereniging (WUA) voor de Trahunco-vallei. De problematiek die hiermee verbonden is, bleek echter veel verder te reiken dan alleen watergebruik.

Recht op participatie

Ondanks de formele erkenning van inheemse rechten in de nationale grondwet, kunnen de inheemse volken van Argentinië hun rechten niet uitoefenen. Die ontkenning van inheemse rechten komt ook terug in het functioneren van staatsinstellingen die betrokken zijn bij water, natuurlijke hulpbronnen en het milieubeheer. De Mapuce-gemeenschappen strijden voor een sterkere positie in instanties zoals de WUA, maar worden hierin beperkt door de overheid. Zo werd de politieke Mapuce-organisatie uitgesloten van het plan om een WUA te ontwikkelen.

Moreyra ontdekte echter dat dit voor de Mapuce-gemeenschappen geen reden was om bij de pakken neer te gaan zitten. Juist door de verschillende vormen van uitsluiting, gingen de Mapuce op zoek naar andere manieren om hun wensen kenbaar te maken. Zij organiseerden protesten, zochten steun bij andere niet-institutionele actoren en brachten hun zaak voor de rechter. De Mapuce noemen dit zelf 'de nieuwe verhouding met de staat', waarin zij niet langer een ondergeschikte rol aannemen, maar proberen op gelijke voet te komen met de overheidsinstanties.

De door de Mapuce ontwikkelde tegenbewegingen zorgen ervoor dat er een erkenning van verscheidenheid op gang komt, die tot nu toe alleen op papier bestaat. Het onderzoek van Moreyra laat echter zien hoe huidige lokale staatsinstanties vasthouden aan het idee dat territoriale gebieden op uniforme wijze kunnen worden aangestuurd, waarmee de rechten van inheemse volken ontkend worden. De regering is verplicht de inheemse volken te laten participeren in besluitvorming, maar definieert 'participatie' als een uitnodiging aan stakeholders om geïnformeerd te worden, niet als deelname aan besluitvoering. Moreyra pleit voor verschillende soorten staatsburgerschap waarbinnen diversiteit centraal staat, geworteld in een multinationale staat. 

Alejandra Moreyra verbleef voor haar onderzoek in totaal bijna een jaar bij de Mapuce. Haar onderzoek werd gesubsidieerd door WOTRO Science for Global Development. Het NWO onderdeel WOTRO Science for Global Development richt zich op het financieren van wetenschappelijk onderzoek naar ontwikkelingsvraagstukken, in het bijzonder duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding. Daarbij wil WOTRO de samenwerking met en tussen de Nederlandse overheid, ontwikkelingsorganisaties en internationale onderzoeksinstellingen versterken.

..............................

Meer informatie:

• Alejandra Moreyra (Wageningen Universiteit)
• alemoreyra@gmail.com
• promotiedatum: 3 juni
• promotoren: prof. L.F. Vincent, prof. dr. N.E. Long