Energie: kwestie van vertrouwen

2 december 2008

Gastcolumn

Kijk, daar is het weer. Vertrouwen. Als het vertrouwen wegvalt, staan zelfs schijnbaar onaantastbare bankgiganten te schudden op hun grondvesten. De hele samenleving is gebaseerd op vertrouwen. Als het vertrouwen ontbreekt is het ieder voor zich – in de VS schijnen ze al bij bosjes voor te komen, de mensen die het vertrouwen in de samenleving hebben verloren en zich met een overlevingspakket en voorraad vuurwapens terugtrekken in de Rocky Mountains, wachtend op de grote klap.

Ook onze energievoorziening is een kwestie van vertrouwen. Vertrouwen dat het licht aangaat als je een knopje indrukt, dat het gas stroomt als je het fornuis wilt aanzetten. Vertrouwen dat je nieuwe huis een elektriciteitsaansluiting heeft. Vertrouwen dat al die centrales steeds op tijd draaien om aan alle vraag te voldoen, dat al die transformatoren die stroom netjes tot 220 Volt omvormen zodat je apparaten werken zoals jij dat wilt.

Dat vertrouwen wordt soms geschokt als de treinen opeens niet rijden 'wegens een stroomstoring'. Of als een regio in het donker zit omdat er een helikopter tegen een hoogspanningsleiding is gevlogen. Of, op een grotere schaal, als je op de televisie ziet hoe een Rus de gaskraan naar de Oekraïne dicht draait. Dan besef je hoe afhankelijk we allemaal zijn van al die buizen en leidingen en het hele stelsel van afspraken en contracten dat daar aan vast zit.

Het vertrouwen van de energieconsument moet verdiend worden. Leveranciers, netbeheerders en overheid hebben daar elk hun eigen taak in. Sinds we allemaal vrij zijn om gas en elektriciteit te kopen waar we maar willen, zijn er uitgebreide afspraken gemaakt om dat consumentenvertrouwen niet te beschamen. Er zijn wetten, regels, toelatingseisen, er is controle, er is toezicht. Allemaal gericht op het goed functioneren van een betrouwbaar energiesysteem tegen een maatschappelijk aanvaardbare prijs.

Dat stelsel van afspraken moet af en toe eens tegen het licht worden gehouden. Want we willen er niet alleen op vertrouwen dat de energie hier en nu verzekerd is, maar ook in de toekomst. We willen erop vertrouwen dat alles in het werk wordt gesteld om te komen tot een duurzame energievoorziening die geen schade berokkent aan onze leefomgeving en toch betaalbaar en betrouwbaar is.

Aanbieders van allerlei innovatieve en duurzame energiesystemen staan klaar om hun apparatuur aan het net te koppelen. Die nieuwe apparatuur kan een revolutie ontketenen waarin consumenten veranderen in producenten: de gaswereld denkt dat we over tien jaar allemaal thuis stroom maken met een nieuw soort CV-ketel, met zonnepanelen op ons dak kunnen we straks stroom aan de buren leveren, tuinders in het Westland verdienen nu al meer met de stroom uit hun nieuwe warmtekrachtinstallatie dan met hun tomaten, veehouders verzamelen mest en maïs om 'groen gas' te maken. En dat alles ondersteund door ICT: met 'slimme meters' kunnen we straks energie besparen, maar ook geld verdienen als we op het juiste moment stroom gebruiken of 'terugleveren'. Met op de achtergrond die grote belofte van de Noordzee als energieprovincie, waar straks duizenden windmolens worden gebouwd om onze elektriciteitshonger te stillen.

De minister van EZ heeft de Energieraad gevraagd om haar hierover een advies te geven. Hoe moet zij ervoor zorgen dat alle spelers in het energieveld bijdragen aan de overgang naar die duurzame energievoorziening? Is de ruggengraat van onze energievoorziening, dat hele netwerk van stroomkabels en gasbuizen, daar wel op berekend? Hoe zorgen we ervoor dat er op tijd wordt geïnvesteerd in nieuwe kabels en buizen om al die duurzame stroom en al dat groene gas naar de gebruiker te krijgen? Hoe kunnen de afspraken over eigendom, beheer en toezicht daarbij helpen? Maar hoe zorgen we er tegelijk voor dat er niet te vroeg wordt geïnvesteerd, met alle onnodige kosten van dien?

De hoofdlijn van het antwoord op die vragen is eenvoudig te geven. De spelregels moeten ervoor zorgen dat consumenten en bedrijven kunnen rekenen op een betrouwbare energielevering. De netbeheerders moeten het vertrouwen krijgen om de juiste investeringen te kunnen doen. De aanbieders en gebruikers van energie-innovaties moeten erop kunnen vertrouwen dat ‘slimme’ netten straks hun bijdrage aan een duurzame energievoorziening ondersteunen. De uitwerking van het antwoord geeft de Energieraad in april volgend jaar.
Daar kunt u op vertrouwen.