Marko Hekkert
Innovatiesysteemanalyse Universiteit Utrecht voedt Innovatieagenda Energie
11 juni 2008
Beleidsmakers en wetenschappers die samenwerken voor een optimaal maatschappelijk resultaat – de gedroomde kenniseconomie in de praktijk. Een groep jonge onderzoekers rond de kersverse hoogleraar Dynamics of Innovation Systems Marko Hekkert (UU), maakt het waar. 'We geven aanknopingspunten voor een gericht, consistent innovatiebeleid. Ook hebben we ervaren dat we onze theorie verder moeten uitbreiden met een praktische meetlat die aangeeft wanneer je wel en niet als overheid moet ingrijpen.'
De Nederlandse overheid werkt aan de overgang naar een duurzame energiehuishouding. De verantwoordelijke programmadirectie heeft daartoe dertig 'transitiepaden' gedefinieerd. Dit zijn implementatietrajecten van nieuwe technologieën die bijdragen aan de verduurzaming, zoals vergassing en vergisting van biomassa, waterstof en CO2-opslag. Om de 'paden' te versnellen, is inzicht nodig in de knelpunten en drijvers achter de implementatie van de nieuwe technologieën. Prof. dr. Marko Hekkert van de Universiteit Utrecht: 'We hebben hier een framework ontwikkeld waarmee we technologische innovatiesystemen kunnen analyseren. Zo'n innovatiesysteem is niet veel anders dan de omgeving waarin een bedrijf innoveert. Dat zijn alle regels en partijen die gezamenlijk het succes van de ontwikkeling, toepassing en diffusie van nieuwe technologie bepalen. Met regels bedoelen we trouwens ook informele regels zoals waarden en normen. Rond elk transitiepad is een ander technologisch innovatiesysteem aanwezig en het functioneren ervan kan nogal verschillen.'
|
Motoren van verandering De analysemethode van de onderzoekers draait om zeven elkaar beïnvloedende en versterkende sleutelactiviteiten. Die activiteiten worden ook wel systeemfuncties genoemd en zijn noodzakelijk voor een goed functionerend technologisch innovatiesysteem. De functies zijn 'experimenteren door entrepreneurs', 'kennisontwikkeling', 'kennisdiffusie', 'richting geven aan het zoekproces', 'het creëren van markten', 'het mobiliseren van hulpbronnen' en 'het creëren van legitimiteit'. Als er sprake is van een positieve onderlinge versterking van deze functies, worden het zogenoemde motoren van verandering. Bijvoorbeeld: de lobby van ondernemers kan middelen opleveren die kennisontwikkeling stimuleren, waardoor er succesvolle proefprojecten kunnen plaatsvinden, wat weer een stimulerend effect heeft op andere ondernemers. |
'Onze analyses kwamen tot stand door gesprekken met experts. Zo identificeerden we barrières die het ontstaan van motoren van verandering, en daarmee innovatie, verhinderen. We hebben als het ware dertig keer een foto gemaakt en gekeken op welke facetten het systeem goed scoort en op welke minder goed.' Wat bleek was dat er nog wel het een en ander ontbreekt aan de systemen rond de onderzochte transitiepaden. 'Maar dat is normaal,' haast Hekkert zich te verklaren. 'Het hoort bij opkomende nieuwe technologieën dat er bijvoorbeeld nog weinig financiële middelen voor handen zijn of dat er nog nauwelijks een markt is. Wat we nog moeten uitzoeken, is hoe die patronen zich ontwikkelen per implementatiefase. Ook is duidelijk dat beleidsmakers behoefte hebben aan een meetlat waarmee ze kunnen bepalen wanneer ze echt moeten ingrijpen. Wanneer moet je nu bijvoorbeeld een nieuwe energietechnologie zwaar gaan subsidiëren en wanneer juist niet? Uiteraard is dat ook een politieke vraag.'
Hekkert verwacht in de Innovatieagenda Energie terug te zien waar de Nederlandse overheid de aandacht vooral op wil richten. 'Ik hoop vooral dat er een slimmer beleidsinstrumentarium komt en dat wij daar ook bij betrokken zullen worden. Nu zijn er nog losse instrumenten zonder samenhang – een potje hier, een loketje daar. Beter is het om een technologie te volgen van de ene fase naar de andere met steeds de juiste stimuleringsmiddelen. Ook hoop ik dat we de beleidsmakers duidelijk hebben kunnen maken dat innovatie niet alleen een technisch-economische kwestie is, maar dat er ook spelletjes gespeeld worden rond geld en macht.' De samenwerking is Hekkert goed bevallen, maar hij is blij dat het 'normale' wetenschappelijke onderzoek in een langere tijdspanne en relatief meer luwte mag plaatsvinden. 'Anders zou je niet meer aan verdieping toe komen. Wel weten we elkaar nu goed te vinden. Ik verwacht dat we meer kennis en informatie gaan uitwisselen.'
De innovatiesysteemanalyse van de Universiteit Utrecht is mede tot stand gekomen door promotieonderzoeken die gefinancierd zijn door het NWO/SenterNovem Stimuleringsprogramma Energieonderzoek, www.nwo.nl/energieonderzoek