Twijfel over Nature publicatie over Ia supernova
14 februari 2008
Astronomen van onder andere de Radboud Universiteit Nijmegen hebben een methode ontwikkeld om te bepalen in welke soort dubbelsterren supernova-explosies van type Ia plaatsvinden. Door op zoek te gaan in de archieven van met name röntgensatellieten naar opnamen van hetzelfde gebied van vóór de explosie, hebben ze de mogelijke voorloperster ontdekt van supernova SN2007on. Het resultaat is gepubliceerd in Nature van 14 februari 2008. Het onderzoek werd medegefinancierd door NWO Exacte Wetenschappen (VENI-subsidie).
Type Ia supernova's zijn interessant omdat ze worden gebruikt om de
uitdijing van het heelal te meten. Het zijn deze Ia's waarmee voor het eerst is
aangetoond dat het heelal versneld uitdijt.
Veel supernova's zijn explosies
waarbij de kern van een zware ster aan het eind van zijn leven in elkaar stort
tot neutronenster of zwart gat. SN2007on is een ander soort supernova, van het
type Ia. Dat zijn witte dwergen - compacte overblijfselen van sterren zoals
onze zon -, waarin op een zeker moment kernfusie ontstaat, die leidt tot een
explosie. De explosie wordt vrijwel zeker veroorzaakt door de interactie in een
dubbelster, maar in wat voor soort dubbelster is onbekend. Er zijn ruwweg twee
modellen in het onderzoek naar voorlopersterren van type Ia-supernova's: één
waarin de witte dwerg langzaam materie opvangt van een begeleider en één waarin
twee witte dwergen samensmelten.
De Nijmeegse sterrenkundige Gijs Nelemans en zijn collega Rasmus Voss van het Max Planck-Instituut MPE in Duitsland vonden in Chandra-opnamen van ruim vier jaar voor de supernovaexplosie een röntgenbron vlak bij de plek waar op 5 november vorig jaar supernova 2007on werd ontdekt. In Nature concluderen Voss en Nelemans dat het model waarin de witte dwerg langzaam materie opneemt - en daarbij röntgenstraling uitzendt - klopt. Nieuwe gegevens en vervolganalyses van meer recente datum door Voss, Nelemans en de astronomen Gijs Roelofs (Harvard, VS) en Cees Bassa (McGill University, Canada) suggereren echter dat de supernova en de röntgenbron misschien niet op exact dezelfde plek staan. Daarmee lijkt de kans dat de bron de voorloper is van SN2007on vrij klein. Maar andersom, zegt Nelemans, is de kans dat het niet hetzelfde object is, dus dat er toevallig een röntgenbron zo dicht bij staat, net zo klein. Uit de nieuwe gegevens blijkt namelijk dat de röntgenbron nu hoogstwaarschijnlijk weg is, of in elk geval veel minder helder en dat hij zeer waarschijnlijk bij hetzelfde melkwegstelsel hoort als de supernova, namelijk NGC1404, op een afstand van zo'n 60 miljoen lichtjaar van de aarde.
Met behulp van de methode van Nelemans c.s worden nu aanvullende analyses uitgevoerd op nieuw ontdekte supernova’s Ia om uitsluitsel te geven over de vraag of het accretiemodel klopt. Dit model is medeontwikkeld door de Amsterdamse astronoom en Spinozapremiewinnaar Ed van den Heuvel.
Maar vorige maand sloeg de twijfel toe. Met de grote telescopen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ontdekten Nelemans en Voss half januari dat supernova en röntgenbron toch niet helemaal precies op dezelfde plek aan de hemel stonden. Het scheelt niet veel, en beide objecten overlappen elkaar nog steeds een beetje, maar toch. Misschien hoort röntgenstraling die ze op de archieffoto zagen, wel helemaal niet bij de voorloper van de supernova, maar bij een ander object vlak in de buurt.
Nelemans en Voss schreven direct een aanvullend artikel, waarin ze hun twijfels presenteren. Het is ter publicatie aangeboden aan het tijdschrift Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
(Bron: Noorderlicht)
Beeld voor-na: Chandra-röntgenopname uit 2004 (links) met daarop de cirkel op de plek waar in november 2007 de supernova 2007on werd ontdekt. Rechts een opname van de Swift-satelliet waarop de supernova te zien is. Credit: Chandra press office
Relevant:
bron: gezamenlijk persbericht NOVA, Radboud Universiteit, NWO
