Kritisch leren omgaan met internet

21 juni 2007

Internet is niet meer weg te denken uit het leven van kinderen. Ze msn'en, surfen, downloaden muziek en spelen spelletjes. Ook in het basisonderwijs wordt internet veel gebruikt en vervangt het met name in de bovenbouw steeds meer de boeken uit de (school)bibliotheek bij het werken aan een spreekbeurt of werkstuk. Leerkrachten hebben enerzijds het idee dat hun leerlingen handiger met internet zijn dan zijzelf, anderzijds bestaat de indruk dat veel informatie klakkeloos wordt overgenomen waardoor twijfel ontstaat wat kinderen daar nu eigenlijk van ‘leren’.

Els Kuiper onderzocht hoe leerlingen in het basisonderwijs kunnen leren om kritisch met internetinformatie om te gaan. Doordat kinderen internet vooral thuis (leren) gebruiken, sluit hun manier van werken vaak niet aan bij wat op school wordt verwacht. Ze blijken zowel moeite te hebben met het lokaliseren van relevante internetinformatie, als met het kritisch beoordelen daarvan op relevantie en betrouwbaarheid. Internet doet juist een groot beroep op die vaardigheden omdat het heel veel makkelijk toegankelijke maar ongecontroleerde en ongeordende informatie bevat.

Kuiper ontwikkelde twee programma’s om kinderen kritische internetvaardigheden te leren. In beide programma’s is aandacht voor het leren zoeken, lezen en beoordelen van internetinformatie. Het ene programma is cursorisch van aard en heeft de vorm van een lessenserie. In het andere programma leren kinderen internetvaardigheden terwijl ze zelf een onderzoek uitvoeren. Beide programma’s zijn in vier groepen 7 van verschillende basisscholen uitgevoerd. Uit de evaluatie blijkt dat beide programma’s geschikt zijn om leerlingen kritisch met internet te leren omgaan. De leerlingen die werkten met het onderzoeksgerichte programma laten op één punt een voorsprong zien: zij verwerven ook inzicht in de functie van kritische internetvaardigheden omdat ze de noodzaak daarvan tijdens hun onderzoek zelf hebben kunnen ervaren.

Beide programma’s lijken echter te kort om leerlingen te leren de geleerde kennis en vaardigheden in nieuwe situaties op een flexibele, geduldige en reflectieve manier toe te passen. Het verdient aanbeveling om hiervoor een leerlijn voor het basisonderwijs te ontwikkelen waarin de aandacht voor kritisch leren omgaan met internet door de schooljaren heen een plaats krijgt. Aansluiten bij wat leerlingen buiten school op internet doen en bij de vaardigheden die ze daar ontwikkelen, is daarbij belangrijk. Daarnaast zou het onderwijs in begrijpend lezen beter aan moeten sluiten bij lezen op internet. De bestaande methoden besteden wel enige aandacht aan internet, maar gaan toch uit van lezen van gedrukte informatie. Dat sluit niet aan bij de realiteit waarin veel leerlingen de voorkeur geven aan internet als informatiebron.

..............................

Noot voor de redactie, niet voor publicatie

Nadere informatie bij:

• Dr. E.J. Kuiper (Vrije Universiteit, Faculteit Psychologie en Pedagogiek, afd. Onderwijspedagogiek en Opvoedingsfilosofie)
• t.: +31 (0)20 598 89 24, ej.kuiper@psy.vu.nl
• Contactpersoon bij NWO: Liesbet de Haas, tel. +31 (0)70 344 09 30, e-mail l.dehaas@nwo.nl