Factsheet Eurekaprijs 2006

Jury

De jury stond onder leiding van Robbert Dijkgraaf (hoogleraar Theoretische Fysica, UvA), bestaat uit Mineke Schipper (hoogleraar Interculturele Literatuurwetenschap, UL), Dirk van Delft (wetenschapsjournalist NRC Handelsblad), Monique Punter (hoofdredacteur Kijk) en Maarten van den Heuvel (eindredacteur Nieuwslicht, VARA).

Prijsuitreiking

De Eurekaprijs is ook in 2006 uitgereikt bij Bessensap, de door NWO georganiseerde jaarlijkse ontmoeting van wetenschap en pers, op dinsdag 23 mei 2006 in NEMO in Amsterdam.
Winnaars en juryrapporten
De Eurekaprijs 2006 ging naar de onderstaande drie winnaars. Klik op de naam van de winnaar voor informatie over de categorie en het juryrapport.

• Prof. Dr. Jan van de Craats, wiskundige
• 'Na het kamp: Vriendschap en politieke strijd' van Jolande Withuis
• 'Wetensnap' van de VPRO

De NWO Eurekaprijs voor het beste oeuvre

De NWO Eurekaprijs 2005 is bestemd voor een professioneel communicator (auteur, redacteur, programmamaker), die in zijn loopbaan op zeer aansprekende wijze en op landelijke schaal heeft bijgedragen aan de publieke kennis van, en de publieke betrokkenheid bij de wetenschap. Hij of zij heeft een oeuvre opgebouwd in diverse media (dagbladen, weekbladen, radio, televisie, boeken, internet) en heeft daarbij met succes meerdere genres beoefend (nieuws, achtergronden, features en commentaar). Hij of zij heeft daarbij in de loop der jaren aandacht besteed aan meerdere vakgebieden en heeft daarbij zowel oog gehad voor het wetenschappelijke als voor het maatschappelijke belang. Het gaat kortom om meerdere en diverse topprestaties in meerdere media gedurende een lange carrière.

Prof. Dr. Jan van de Craats, wiskundige

Juryrapport:
‘Sire, er is geen koninklijke weg in de wiskunde’, moet Archimedes geantwoord hebben op het verzoek van koning Hieron van Syracuse om hem nu eens in kort bestek in de geheimen van de wiskunde in te wijden. Wiskunde is weerbarstig. Haar schoonheid gaat samen met peilloos diepe abstracties. De laatste stelling van Fermat oogt simpel, als je pen en papier bij de hand had zou je zo een poging willen wagen, maar het kostte Andrew Wiles zes jaar plus een enerverende reparatie-actie om tot een sluitend bewijs te komen. Meer dan 200 bladzijden denkkracht vol drama – en adacadabra voor de niet-ingewijde.
Toch is het mogelijk de schoonheid van de wiskunde, haar methode en de resultaten die zij boekt over te brengen naar een groot publiek. Dat bewijst de winnaar van de Eurekaprijs 2006 al tientallen jaren. Om bij Fermat te blijven: over hem schreef  Jan van de Craats – want over hem hebben we het – meeslepende en leerzame krantenstukken waarin hij wiskundige inhoud, historie en emotie schitterend wist te vervlechten. Zorgvuldig van stijl, ingetogen en zonder opsmuk, glashelder. Jan van de Craats is hoogleraar wiskunde aan de Koninklijke Militaire Academie in Breda en de Universiteit van Amsterdam. Naast zijn gewone werk spant hij zich sinds jaar en dag in om de wiskunde aan de man/vrouw te brengen.
Een greep: Jan van de Craats geeft bijscholing aan bollebozen die aan de wiskunde-olympiade meedoen en organiseert een wiskunde-webklas over de Riemann-hypothese. Jan van de Craats geeft vakantiecursussen over symmetrie in islamitische kunst of het zelf in elkaar zetten van fraaie wiskundige figuren. Jan van de Craats geeft lezingen over Babylonische wiskunde of over aansluitingsproblemen tussen middelbaar en hoger wiskundeonderwijs.
Jan van de Craats schrijft boeken over wiskunde in de muziek (De juiste toon, De fis van Euler) en over choastheorie. Jan van de Craats voert deze jaargang bij Pythagoras, wiskundetijdschrift voor jongeren, een gastredacteurschap over de serie ‘Open problemen in de wiskunde’. Enzovoort.
De kennissamenleving heeft wiskunde broodnodig, heeft Jan van de Craatsen broodnodig. Als geen ander weet Jan van de Craats jong en oud voor zijn prachtvak te enthousiasmeren. Dat doet hij, wars van de waan van de dag, met tomeloze inzet en veel liefde, onvermoeibaar, gewapend met kennis van zaken en en fijn pennetje. De Eurekaprijs 2006 bekroont een life long achievement van een beminnelijk, bescheiden mens met hart voor de wiskunde en de gave haar uit te dragen.

De Furore Eurekaprijs voor het beste boek non-fictieboek

De NWO-Eurekaprijs 2006 is bestemd voor de auteur met het beste boek op het terrein van kennis en wetenschap dat is uitgegeven in Nederland in 2005. Voor deze prijs komen uitsluitend originele Nederlandstalige boeken in aanmerking die hebben bijgedragen aan het vergroten van de publieke kennis van en de publieke betrokkenheid bij de wetenschap. Uitgesloten van mededinging zijn vertaalde boeken, boeken met een primair educatief doel en boeken bestemd voor vakgenoten.

'Na het kamp: Vriendschap en politieke strijd' van Jolande Withuis

Juryrapport:
In haar ontroerende en mooi geschreven boek Na het kamp weet de sociologe Jolande Withuis aan de hand van de verwerking van de kampervaringen van overlevenden een verrassend nieuw licht te werpen op het ogenschijnlijk zo bekende naoorlogs Nederland. Gebaseerd op een nauwgezette analyse van de rijke archieven van het NIOD en aan de hand van dagboeken en interviews plaatst Withuis de persoonlijke geschiedenissen van de slachtoffers in de bredere context van de grote internationale politieke conflicten van de koude oorlog. Na het kamp geeft een overtuigend beeld van de tragische wijze waarop de politieke verschillen in en na het kamp een wig weten te drijven tussen vele lotgenoten. Het boek ontroert met name in de beschrijving van de uitzonderlijke vriendschappen die deze politieke strijd weten te overstijgen. Met haar ingetogen stijl weet zij een indrukwekkend en inspirerend portret van deze dappere individuen te schetsen. Withuis vervlecht met een scherp oog voor nuance de rijke persoonlijke details tot een boeiend overkoepelend tijdsbeeld. Na het kamp is zo een belangrijke bijdrage aan de naoorlogse geschiedschrijving geworden die laat zien dat de verwerking van de kampervaringen veel ingewikkelder, moeizamer en tragischer was dan veelal wordt aangenomen. Daarmee is dit boek een waardige winnaar van de Furore Boekenprijs 2006.

De Jos Withagen Eurekaprijs voor de beste mediaproductie

De Jos Withagen-Eurekaprijs 2006 is bestemd voor de maker(s) van het beste Nederlandse televisie- of radioprogramma op het terrein van kennis en wetenschap van 2005, en eventueel voor prestaties in andere media. Voor deze prijs komen uitsluitend originele Nederlandstalig producties in aanmerking, die op uitstekende wijze hebben bijgedragen aan de publieke kennis van en de publieke betrokkenheid bij de wetenschap. Uitgesloten van mededinging zijn uit het buitenland vertaalde programma’s en programma’s met een primair educatief doel.

'Wetensnap' van de VPRO

Loes Wormmeester, regie
Anna van der Staak, eindredactie

Juryrapport:
Sommige ideeën zijn zo goed dat je je afvraagt waarom ze niet veel eerder zijn bedacht. En het idee om kinderen in te schakelen om ingewikkelde wetenschap te laten uitleggen aan andere kinderen hoort daar zeker bij. Het programma Wetensnap van VPRO televisie is een wetenschapsprogramma voor kinderen door kinderen. Het is daarmee uniek in de wereld en dat verdient hulde. Met zichtbaar plezier en veel succes weten de kinderen wetenschap uit te leggen aan hun leeftijdgenoten. Er komen daarbij geen professoren, of andere saaie grote mensen aan te pas; de kinderen staan centraal en stelen de show. Ze demonstreren proefjes en leggen op een vrolijke manier uit hoe die werken. Zo laten ze zien dat het leuk is om iets te begrijpen.

En dan is Wetensnap ook nog eens heel goed gemaakt. Vorm en inhoud vallen perfect samen. Het is leuk om naar te kijken, zit vol met visuele grappen en werkt aanstekelijk.

De jury van de Jos Withagen Mediaprijs 2005 heeft met heel veel plezier naar Wetensnap gekeken en reikt de prijs dan ook van harte uit aan de makers, in de personen van eindredacteur Anna van der Staak en regisseur Loes Wormmeester.