Groot Nationaal Onderzoek: OnderbuikNL

Hoe beïnvloeden emoties je politieke voorkeur?

13 maart 2017

Politici, maar ook bijvoorbeeld bedrijven en goede doelen, spelen graag in op onze emoties in de hoop ons aan te zetten tot actie. Hoe beïnvloeden emoties je politieke voorkeur? En in welke mate stuurt onze gemoedstoestand ons hoofd aan als we bijvoorbeeld gaan stemmen of beslissingen moeten nemen? Samen met NWO en De Kennis van Nu (NTR) starten de onderzoekers Bert Bakker en Gijs Schumacher (Universiteit van Amsterdam) en Matthijs Rooduijn (Universiteit Utrecht) daarom een nieuw Groot Nationaal Onderzoek: OnderbuikNL.

De onderzoekers van OnderbuikNL gaan het land in om metingen te verrichten met proefpersonen. (Beeld: NTR)De onderzoekers van OnderbuikNL gaan het land in om metingen te verrichten met proefpersonen. (Beeld: NTR)

Als je negatieve emoties, zoals angst, verdriet en boosheid ervaart, dan trekken verschillende spieren in je gezicht zich samen, je hartslag verhoogt en je krijg zweterige handen. Vaak zonder dat je het zelf doorhebt. Bijvoorbeeld als je op tv een reportage ziet over vluchtelingenstromen, dierenmishandeling of hongersnood. Mensen reageren al lichamelijk op beelden voordat ze er zelf over nadenken of er woorden aan kunnen geven.

Onderbuikgevoelens vastleggen

De onderzoekers van OnderbuikNL denken dat gedachten en meningen (zoals: Haagse politici zijn egoïstische pluchezitters, mensen die op GroenLinks stemmen, zijn wereldvreemde idealisten en liberalen zijn zakkenvullers) vaak al tot stand zijn gekomen door die eerdere fysieke reacties op datgene wat we hebben ervaren. Dit noemen de onderzoekers van OnderbuikNL onze ‘onderbuikgevoelens’. Zij geloven dat deze onderbuikgevoelens onze rationele overwegingen sterk beïnvloeden, misschien wel sterker dan we nu vermoeden.

Door deze fysieke reacties vast te leggen, meten de onderzoekers deze emoties direct en hopen ze vervolgens te kunnen vaststellen hoe die ons politieke denken en gedrag bepalen.

Ontkenningsbias

Er is al het een en ander bekend over de invloed van emoties op onze (politieke) opinievorming. Uit psychologische experimenten blijkt bijvoorbeeld dat we in een emotioneel debat eerder geneigd zijn omstreden argumenten te geloven als die aansluiten bij ons gevoel. We zullen dus argumenten die tegengesteld zijn aan ons gevoel (bijvoorbeeld het argument: ‘asielzoekers kunnen een positieve bijdrage leveren aan onze werkgelegenheid’, terwijl je zelf tegen de opvang van asielzoekers bent) actief negeren of aanvallen. Zelfs als er wel degelijk feiten zijn om dat argument te ondersteunen. Dit noemen psychologen de ontkenningsbias.

Bevestigingsbias

Aan de andere kant zijn we ook eerder geneigd argumenten die bij ons gevoel of wereldbeeld passen te omarmen, zonder kritisch naar de feiten te kijken. Dit staat in de psychologie bekend als de bevestigingsbias. Volgens de mannen van OnderbuikNL hebben emotionele discussies daardoor vaak tot resultaat dat tegengestelde partijen alleen maar meer van zichzelf overtuigd raken. Een emotioneel debat zal dus waarschijnlijk juist leiden tot meer polarisatie, in plaats van dat het bruggen bouwt.

Nieuw binnen de politicologie

Dat deze psychologische mechanismen onze gedachten sturen is al bekend, maar met hun specifieke aanpak verkennen de mannen van OnderbuikNL een compleet nieuw gebied binnen de politicologie. Emotie werd wel eerder gekoppeld aan politiek gedrag, maar er werd voornamelijk gebruik gemaakt van zelfrapportage van gevoelens. Met andere woorden, mensen mochten zelf op een schaal aangeven hoe boos of verdrietig ze waren. En dat is problematisch: eerder onderzoek bewees al dat mensen graag sociaal wenselijke antwoorden geven of zichzelf simpelweg minder goed kennen dan ze denken. OnderbuikNL verwacht dat de fysiologische reacties van proefpersonen een betrouwbaarder beeld zullen opleveren dan deze vragenlijsten.

Meedoen?

De onderzoekers van OnderbuikNL gaan het land in om metingen te verrichten met proefpersonen. Wil jij meedoen aan dit sociale experiment? Kom dan naar een van de locaties en doe mee aan een van de meetsessies in hun mobiele sociale laboratorium.

(Bron: NTR)


Bron: NWO