Journalist selecteert politiek nieuws op inhoud, niet op mogelijk ‘conflict’

16 november 2016

Politieke partijen met macht maken meer kans op overname in de media van hun communiqués door journalisten. Maar politieke journalisten houden wel rekening met de politieke context van zo’n persbericht en zijn niet a priori op zoek naar een ‘conflict’. Tegelijkertijd reageren politici eigenlijk alleen op nieuwsberichten als deze hun eigen interesses bevorderen. Dat concludeert communicatiewetenschapper en politicologe Luzia Helfer in haar proefschrift ‘How politics becomes news and news becomes politics’. Zij promoveert vrijdag 9 december aan de Universiteit Leiden met NWO-financiering uit de Vernieuwingsimpuls.

Minister-president Mark Rutte op het Binnenhof in Den HaagBeeld: Peter Hilz / Hollandse Hoogte

Politici volgen de waan van de dag en hebben niet het algemeen belang voor ogen, zo luidt de algemene kritiek. Politieke berichtgeving kan tegelijkertijd vaak op hun gemopper rekenen. Journalisten zouden voornamelijk kiezen voor sensationele en conflictueuze berichtgeving over politiek en hierdoor een negatieve invloed hebben op de politiek en op de maatschappij. Maar is dit daadwerkelijk het geval? Welke criteria hanteren journalisten om politiek nieuws te selecteren? En waarop baseren politici het al dan niet reageren op berichtgeving? Luzia Helfer zocht het uit.

Luzia Helfer: ‘Best lastig om die interactie tussen politici en verslaggevers in kaart te brengen. Zij communiceren immers met elkaar op tal van momenten die ‘ongrijpbaar’ zijn: in de wandelgangen, via media, tijdens officiële gelegenheden, soms zelfs in privéomstandigheden. Tegelijkertijd worden beslissingen door journalisten (wel of niet overnemen) en politici (wel of niet reageren, en zo ja, hoe dan) achter de schermen genomen. Wie beïnvloedt wie? Ik heb daarom met beide groepen een experiment gedaan om te trachten erachter te komen.’

Helfer bevroeg 67 verslaggevers die regelmatig over de vaderlandse Tweede Kamer berichten en 84 verslaggevers die over het Zwitserse parlement berichten. Aan beide groepen legde Helfer fictieve berichten voor met de vraag of zij op basis hiervan nieuwsberichten zouden maken. Een vergelijkbaar experiment werd gedaan met politici – 30 landelijke politici in Nederland en 50 in Zwitserland – met de vraag of zij een getoond mediabericht ter sprake zouden brengen tijdens een fractievergadering of er zelfs een politieke actie op zouden ondernemen, zoals een Kamervraag stellen.

Meer macht maakt meer kans

De resultaten tonen onder meer dat journalisten in allebei de landen in hun selectie vergelijkbare criteria hanteren. Een partij met meer politieke macht maakt meer kans op berichtgeving. Indien een partij opeens over een onverwacht onderwerp bericht, dan vinden journalisten dat interessant.

Voor politici zijn echter andere criteria bepalend. Nederlandse politici zijn meer geneigd alleen op een onderwerp dat binnen hun specialisatie valt politieke acties te ondernemen. Voor hun Zwitserse collega’s staat een onderwerp dat tot het partijprogramma hoort centraal.

Politici reageren – niet verrassend – vaker op negatieve dan positieve berichten. De identiteit van de krant die het nieuws publiceert en de meer genuanceerde aspecten van de inhoud hebben daarbij nauwelijks invloed.

Het samenspel van politiek en media is vaak becommentarieerd maar journalisten en politici worden nauwelijks in één onderzoek ondervraagd. Dit onderzoek levert een belangrijke toevoeging aan de bestaande literatuur over de wisselwerking tussen journalisten en politici.

Meer informatie

Luzia Helfer (1984) voltooide haar proefschrift ‘How politics becomes news and news becomes politics’ binnen het project ‘Beyond Agenda-setting: Towards a better understanding of the power relationship between politicians and journalists’ aan de universiteiten in Leiden en in Antwerpen. Hoofdaanvrager was prof. dr. P. Van Aelst binnen de Vernieuwingsimpuls (Vidi).

Oorspronkelijk komt Luzia Helfer uit Bern, Zwitserland. Naast haar studie deed zij praktische ervaring op als journaliste bij een Zwitserse krant en tijdens stages bij een marktonderzoeksbureau en een televisienetwerk. Helfer is inmiddels docent aan de Universiteit van Amsterdam.


Bron: NWO